Truva Savaşı'nda Hera

Homeros’un İlyada’sında Hera, Truva Savaşı’nda Akhaların yanında duran ve Truva’nın yıkılmasını en kararlı biçimde isteyen tanrılardan biridir. Destan bu düşmanlığın nedenini son kitabında söyler; olaylar boyunca da Hera’yı çoğu kez Athena’yla birlikte, Zeus’un kararlarına karşı çalışırken gösterir.

Düşmanlığın nedeni

Son kitapta tanrılar Hektor’un cesedini Akhilleus’tan kaçırmayı düşündüğünde bu plan Hera, Poseidon ve Athena dışında herkesin hoşuna gider. Şair, bu üç tanrının kutsal İlion’dan, Priamos’tan ve halkından ilk baştan beri nefret ettiğini ve bunun Aleksandros’un (Paris) “körlüğü” yüzünden olduğunu söyler: Aleksandros ağılına gelen tanrıçaları aşağılamış, kendisine acı veren şehveti sunan tanrıçayı övmüştür (Homeros, İlyada 24.25–30). Bu dizeler Paris’in Yargısı öyküsüne bir imadır; destan yarışmayı anlatmaz ve Paris’in aşağıladığı ya da övdüğü tanrıçaları burada adlarıyla anmaz.

Destanın başka yerlerinde neden değil, düşmanlığın şiddeti öne çıkar. Zeus, Priamos’un ve oğullarının Hera’ya ne kötülük ettiğini sorar ve öfkesinin ancak kentin kapılarından girip Priamos’u, oğullarını ve bütün Truvalıları çiğ çiğ yerse dineceğini söyler (Homeros, İlyada 4.30–49). Hera ise tanrıçaların en üstünü olduğunu, hem soyu hem de Zeus’un karısı sayılması bakımından, öfkelendiği Truvalılara kötülük tasarlamamasının düşünülemeyeceğini söyler (Homeros, İlyada 18.356–367). Zeus iki tanrıçayı alaycı bir dille “Argoslu Hera ve Alalkomenaili Athena” diye birlikte anar (Homeros, İlyada 4.5–19); şair de onları yan yana oturup Truvalılara kötülük düşünürken gösterir (Homeros, İlyada 4.20–29).

Birinci kitap: Akhilleus ve Zeus

Hera olaylara destanın başından itibaren karışır. Apollon’un okları dokuz gün orduyu kırdıktan sonra onuncu gün Akhilleus’un orduyu toplantıya çağırmasını Hera onun aklına koyar, çünkü ölen Danaolara acımaktadır (Homeros, İlyada 1.53–56). Akhilleus Agamemnon’a karşı kılıcını çekerken Athena’yı gökten gönderen de odur; Hera iki önderi de eşit biçimde sevmekte ve kollamaktadır (Homeros, İlyada 1.194–196).

Thetis oğlunun onurlandırılması için Zeus’a yalvardığında Zeus, Hera’nın kendisini tanrılar önünde sürekli azarladığını ve savaşta Truvalılara yardım ettiğini söylediğini belirterek onunla çatışmaktan çekinir (Homeros, İlyada 1.518–523). Hera, Thetis’in Zeus’la görüştüğünü fark edince onu kararlarını kendisinden gizlemekle suçlar; Zeus ise ona susup oturmasını, yoksa kendisi ellerini üzerine koyduğunda Olympos’taki tanrıların hiçbirinin onu kurtaramayacağını söyler (Homeros, İlyada 1.536–567). Kavganın Hephaistos’un araya girmesiyle yatışması Hera ve Zeus’un evliliği maddesinde anlatılır.

Dördüncü kitap: kentler üzerine pazarlık

Aphrodite’nin Paris’i Menelaos’un elinden kurtarmasından sonra Zeus, Hera’yı kızdırmak için savaşın barışla bitebileceğini, Priamos’un kentinin ayakta kalıp Menelaos’un Helene’yi geri alabileceğini söyler (Homeros, İlyada 4.5–19). Hera, Priamos’un ve oğullarının yıkımı için orduyu toplarken harcadığı emeğin boşa gideceğine öfkelenir (Homeros, İlyada 4.20–29). Zeus, güneşin ve yıldızlı göğün altındaki kentler içinde kalbine en değerli olanın kutsal İlion olduğunu, orada sunağının hiçbir zaman sunusuz kalmadığını söyler; yine de razı olur, ama bir koşul koyar: kendisi bir gün Hera’nın sevdiği insanların yaşadığı bir kenti yıkmak isterse Hera ona engel olmayacaktır (Homeros, İlyada 4.30–49).

Hera ise kendisine en sevgili üç kentin Argos, Sparta ve geniş sokaklı Mykenai olduğunu, Zeus onlardan nefret ettiğinde bunları yerle bir edebileceğini, buna karşı çıkmayacağını söyler. Kronos’un en büyük kızı ve Zeus’un karısı olduğunu hatırlatarak karşılıklı bir uzlaşma önerir ve Athena’nın, Truvalıların yeminleri ilk bozan taraf olmasını sağlamak üzere savaş alanına gönderilmesini ister (Homeros, İlyada 4.50–67). Argos’taki kültü için bkz. Argos Heraionu.

Beşinci ve sekizinci kitaplar: Athena’yla savaş arabasında

Ares Truvalıların yanında Akhaları kırarken Hera, Athena’ya Menelaos’a verdikleri sözü, yani onun İlion’u yıkmadan evine dönmeyeceğini hatırlatır. Hera altın başlıklı atlarını koşar, Hebe arabanın tekerleklerini takar; Athena babası Zeus’un khitonunu giyip silahlanır; Horaların beklediği göğün kapıları kendiliğinden açılır. Hera, Zeus’tan Ares’i savaştan sürmek için izin ister; Zeus da Athena’yı ona karşı salmasını söyler. İki tanrıça Simoeis ile Skamandros’un birleştiği yere iner; Hera, sesi elli adamın sesi kadar gür olan Stentor’un kılığına girip Argosluları utandıracak sözlerle yüreklendirir (Homeros, İlyada 5.711–792).

Sekizinci kitapta Hera önce Poseidon’u Zeus’a karşı birlikte harekete geçmeye çağırır; Poseidon Zeus’un çok daha güçlü olduğunu söyleyerek reddeder (Homeros, İlyada 8.198–211). Hektor Akhaları gemilere sıkıştırınca Hera ile Athena yeniden arabaya biner. Zeus onları İda’dan görür ve İris’le, atlarını sakatlayıp onları yıldırımla çarpacağı tehdidini gönderir. Tehdit asıl olarak Athena’ya yöneliktir; Zeus, Hera’ya o kadar öfkelenmediğini, çünkü onun her söylediğini bozmaya alışık olduğunu söyler. Hera, ölümlüler uğruna Zeus’la savaşmaktan vazgeçer ve atları geri çevirir (Homeros, İlyada 8.350–437). Olympos’ta Zeus, Hektor’un, Akhalar Patroklos’un cesedi için gemilerin dibinde savaşıp Akhilleus ayağa kalkana dek durmayacağını bildirir ve Hera’ya ondan daha utanmaz bir varlık olmadığını söyler; Hera cevap vermez (Homeros, İlyada 8.457–484).

On dördüncü ve on beşinci kitaplar: Zeus’un aldatılması

Hera’nın destandaki en uzun sahnesi, Zeus’u uyutarak Poseidon’un Akhalara yardım etmesine yol açtığı hiledir (Homeros, İlyada 14.153–353). Hera, Olympos’tan Poseidon’u savaşta, Zeus’u da İda’nın doruğunda görür ve onu aldatmaya karar verir. Hephaistos’un yaptığı, gizli sürgülü odasında ambrosiayla yıkanır, Athena’nın dokuduğu giysiyi giyer ve süslenir. Aphrodite’den, bütün ölümsüzleri ve insanları boyun eğdiren sevgiyi ve arzuyu ister; bahane olarak kendisini büyüten Okeanos ile Tethys’in uzun zamandır küs olduğunu, onları barıştırmaya gideceğini söyler. Aphrodite ona içinde sevgi, arzu ve aklı çelen tatlı sözlerin bulunduğu işlemeli kuşağını verir.

Hera ardından Lemnos’ta Uyku tanrısı Hypnos’u bulur. Hypnos önce çekinir: bir zamanlar Hera’nın isteğiyle Zeus’u uyuttuğunda Hera, Truva’dan dönen Herakles’e karşı fırtına çıkarmış, uyanan Zeus da Hypnos’u gökten denize atmak istemişti (bkz. Hera ve Herakles). Hera, Kharitlerden Pasithea’yı ona eş olarak vaat edip Styks suyu üzerine yemin edince Hypnos razı olur. İda’nın Gargaron doruğunda Zeus, Hera’yı görünce ona ilk kez anne babalarından gizli birleştikleri zamanki gibi tutulur ve eski sevgililerini sayarak hiçbirini bu kadar arzulamadığını söyler. Zeus ikisini altın bir bulutla örter; altlarında toprak taze çimen, çiğli lotus, safran ve sümbül bitirir. Zeus uykuya dalar (Homeros, İlyada 14.153–353). Hypnos koşup Poseidon’a, Hera’nın Zeus’u kandırdığını ve Akhalara yardım etmesi gerektiğini haber verir (Homeros, İlyada 14.354–360).

Zeus uyandığında Hektor’u yaralı görür ve Hera’yı suçlar; onu dövmekle tehdit eder ve bir zamanlar ayaklarına iki örs bağlayıp onu göğe astığını hatırlatır (Homeros, İlyada 15.14–33). Hera; Toprak, Gök, Styks suyu, Zeus’un başı ve evlilik yatakları üzerine, Poseidon’un kendi isteğiyle davrandığına yemin eder (Homeros, İlyada 15.34–46). Zeus, İris ile Apollon’un çağrılmasını ister ve savaşın akışını önceden bildirir: Patroklos, Zeus’un oğlu Sarpedon da içinde olmak üzere birçok genci öldürecek, Hektor Patroklos’u, Akhilleus da Hektor’u öldürecek, sonunda Akhalar Athena’nın öğütleriyle İlion’u alacaktır (Homeros, İlyada 15.49–77). Hera Olympos’a döner, tanrıların arasında yalnız dudaklarıyla güler ve Zeus’un buyruğunu Apollon ile İris’e iletir (Homeros, İlyada 15.78–148).

Sarpedon, Akhilleus ve Hektor

Zeus, oğlu Sarpedon’un Patroklos’un elinde öleceğini görünce onu savaştan kaçırıp Lykia’ya götürmeyi düşünür. Hera buna karşı çıkar: kaderi çoktan belirlenmiş bir ölümlüyü kurtarırsa öteki tanrılar da kendi oğullarını kurtarmak isteyecektir. Sarpedon’un ölmesine izin verip cesedini Ölüm ile Uyku’ya Lykia’ya taşıtmasını önerir. Zeus razı olur ve oğlunun onuruna yere kanlı damlalar yağdırır (Homeros, İlyada 16.431–461).

Patroklos’un cesedi için savaşılırken Hera, Zeus’tan ve öteki tanrılardan habersiz İris’i Akhilleus’a gönderir; İris onu hendeğe çıkıp Truvalılara görünmeye çağırır (Homeros, İlyada 18.165–202). Aynı gün güneşi isteksizce Okeanos’a batmaya o gönderir ve Akhalar savaştan soluklanır (Homeros, İlyada 18.239–242). Hektor öldükten sonra Apollon cesedin kurtarılmasını isterken Hera, Hektor’un ölümlü bir kadının memesini emdiğini, Akhilleus’unsa kendi büyütüp Peleus’a eş olarak verdiği bir tanrıçanın oğlu olduğunu söyleyerek ikisine eşit onur verilmesine karşı çıkar (Homeros, İlyada 24.55–63).

Tanrılar savaşı: yirminci ve yirmi birinci kitaplar

Zeus tanrıların istedikleri tarafa yardım etmesine izin verdiğinde Hera, Athena, Poseidon, Hermes ve Hephaistos gemilerin yanına; Ares, Apollon, Artemis, Leto, Ksanthos ve Aphrodite Truvalıların yanına gider (Homeros, İlyada 20.31–40). Tanrılar karşı karşıya dizildiğinde Hera’nın karşısında okçu Artemis durur (Homeros, İlyada 20.67–74). Apollon’un kışkırttığı Aineias Akhilleus’a yürüyünce Hera, Poseidon ve Athena’yı onu geri çevirmeye ya da Akhilleus’a güç vermeye çağırır; Poseidon şimdilik kenara çekilmeyi önerir ve tanrılar Herakles’in eski surunun üstüne oturur (Homeros, İlyada 20.112–152).

Irmak tanrısı Ksanthos (Skamandros) Akhilleus’u boğmak üzereyken Hera oğlu Hephaistos’u çağırır ve rüzgârları kaldıracağını söyler; Hephaistos’un ateşi ırmağı kaynatır. Ksanthos, Truvalılara bir daha yardım etmeyeceğine yemin edince Hera, ölümlüler uğruna bir tanrıyı böyle hırpalamanın yakışık almayacağını söyleyerek Hephaistos’u durdurur (Homeros, İlyada 21.328–384). Aphrodite, Athena’nın yere serdiği Ares’i savaştan çıkarırken Hera, Athena’yı onun peşine gönderir ve Athena’nın onu da yere sermesine gülümser (Homeros, İlyada 21.418–434). Ardından Artemis’i azarlar, iki bileğini tek eliyle tutup onun yayıyla kulaklarına vurur; Artemis yayını bırakıp ağlayarak kaçar (Homeros, İlyada 21.479–496). Babasına sığınan Artemis, kendisini dövenin Zeus’un karısı Hera olduğunu, ölümsüzler arasındaki kavganın ve çekişmenin de ondan çıktığını söyler (Homeros, İlyada 21.512–513).