Hera'nın Soy Ağacı

Antik kaynaklara göre Hera, Kronos ile Rhea’nın kızı ve Zeus’un kız kardeşidir; daha sonra Zeus’la evlenir ve ondan Hebe, Ares ve Eileithyia’yı doğurur. Ayrıntılarda ise kaynaklar ayrışır: Hera’nın kardeşleri arasındaki sırası, kim tarafından büyütüldüğü ve özellikle Hephaistos’un babası farklı yazarlarda farklı anlatılır.

Ana babası ve kardeşleri

Hera’nın kardeşlerini tek tek sayan kaynakların başında Hesiodos’un Theogonia’sı gelir. Hesiodos’a göre Rhea, Kronos’a “parlak çocuklar” doğurmuştur: Hestia, Demeter, “altın sandaletli” Hera, Hades, “Yer Sarsıcı” (Ennosigaios) Poseidon ve tanrıların ve insanların babası Zeus (Hesiodos, Theogonia 453–458). Kronos, Gaia ile Ouranos’tan kendi oğlu tarafından alt edileceğini öğrendiği için, ölümsüzler arasında krallık onurunu başka kimse elde etmesin diye, çocuklarının her birini anasının rahminden dizlerine düşer düşmez yutar (Hesiodos, Theogonia 459–467).

Zeus’u doğuracağı zaman Rhea, ana babası Gaia ile Ouranos’tan yardım ister. Çocukların en küçüğü olan Zeus Girit’te, Lyktos’ta, Aigaion dağındaki bir mağarada saklanır; Kronos’a ise kundağa sarılmış büyük bir taş verilir ve Kronos taşı yutar (Hesiodos, Theogonia 468–491). Yıllar geçtikten sonra Gaia’nın öğütleriyle aldatılan ve oğlunun gücüne yenik düşen Kronos yuttuklarını geri çıkarır; önce en son yuttuğu taşı kusar (Hesiodos, Theogonia 492–497).

Apollodoros’un mitoloji özeti aynı öyküyü biraz farklı ayrıntılarla verir. Ona göre Kronos ilk doğan Hestia’yı, sonra Demeter ile Hera’yı, ardından Pluton ile Poseidon’u yutmuştur (Apollodoros, Bibliotheke 1.1.5). Çocukları geri çıkaran ise Gaia’nın öğüdü değil, Zeus’un yardıma çağırdığı Okeanos kızı Metis’in Kronos’a içirdiği bir ilaçtır; Kronos önce taşı, sonra yuttuğu çocukları kusar (Apollodoros, Bibliotheke 1.2.1).

Homeros’ta ise Hera kendi doğumundan farklı bir vurguyla söz eder. İlyada’nın dördüncü kitabında Zeus’a, kendisinin de tanrı olduğunu, soyunun Zeus’unkiyle aynı yerden geldiğini ve “eğri düşünceli” Kronos’un kendisini “en kıdemli” (presbytatē) olarak doğurduğunu söyler; bu kıdemi hem doğumuna hem de Zeus’un eşi sayılmasına bağlar (Homeros, İlyada 4.58–61). Hesiodos’ta ise kardeşlerin en küçüğü Zeus’tur (Hesiodos, Theogonia 468–491).

Zeus’la evliliği

Hesiodos, Zeus’un birleşmelerini sıralarken ilk eşi Metis’in ardından Themis, Eurynome, Demeter, Mnemosyne ve Leto’yu sayar ve Hera’yı en sona koyar: Zeus “en son” (loisthotatē) olarak “serpilmiş” Hera’yı eşi yapar (Hesiodos, Theogonia 886–923). Homeros, Hera’yı birden fazla yerde Zeus’un “kız kardeşi ve eşi” (kasignētē alokhos te) diye niteler (Homeros, İlyada 16.432; Homeros, İlyada 18.356). Evliliğin mitleri ve kültteki yansımaları Hera ve Zeus’un evliliği maddesinde ele alınır.

Çocukları

Hesiodos’a göre Hera, tanrıların ve insanların kralıyla birleşerek Hebe, Ares ve Eileithyia’yı doğurur (Hesiodos, Theogonia 921–923). Apollodoros da Zeus’un Hera’dan olan çocukları olarak aynı üç adı sayar (Apollodoros, Bibliotheke 1.3.1).

Ares. İlyada’da Diomedes’in yaraladığı Ares Olympos’a gelip Zeus’a yakınınca Zeus ona, Olympos’taki tanrıların içinde en nefret ettiği kişinin o olduğunu ve onda annesi Hera’nın dizginlenemez öfkesinin bulunduğunu söyler; yine de “sen benim soyumdansın, annen seni bana doğurdu” diyerek acı çekmesine daha fazla göz yummayacağını ekler (Homeros, İlyada 5.868–898). Zeus’un buyruğuyla iyileştirilen Ares’i yıkayıp güzel giysiler giydiren de kız kardeşi Hebe’dir (Homeros, İlyada 5.899–905).

Hebe. Odysseia’da Odysseus yeraltında Herakles’in yalnızca hayaletini görür; Herakles’in kendisi ölümsüz tanrılar arasında şölen sürmekte ve “büyük Zeus ile altın sandaletli Hera’nın kızı” Hebe’yi eş olarak almaktadır (Homeros, Odysseia 11.601–604). Hera ile Herakles arasındaki çatışma ve bu evliliğin anlamı için bkz. Hera ve Herakles.

Eileithyia. Hesiodos doğum tanrıçasını tekil olarak anar. İlyada’da ise ad hem tekil hem çoğul geçer: bir benzetmede doğum sancılarını gönderen Eileithyia’lar çoğuldur ve “Hera’nın kızları” diye anılırlar (Homeros, İlyada 11.269–271); başka yerlerde doğurtan tanrıça tek bir Eileithyia’dır (Homeros, İlyada 16.187; Homeros, İlyada 19.103).

Hephaistos’un iki geleneği

Hephaistos’un babası konusunda iki ayrı gelenek vardır.

Babasız doğum. Hesiodos, Zeus’un Athena’yı kendi başından doğurduğunu anlattıktan hemen sonra, Hera’nın eşine öfkelenip onunla çekiştiği için ünlü Hephaistos’u bir erkekle birleşmeden doğurduğunu söyler (Hesiodos, Theogonia 924–929).

Zeus ile Hera’nın oğlu. Homeros’ta Hephaistos Hera’ya “anne”, Zeus’a “baba” der (Homeros, İlyada 1.571–578). Hera da Zeus’la konuşurken Hephaistos’tan “senin sevgili oğlun” diye söz eder (Homeros, İlyada 14.338–339). Odysseia’da Hephaistos, topal ve cılız doğmasından başkasını değil “iki ebeveynini” sorumlu tutar (Homeros, Odysseia 8.311–312).

Apollodoros iki geleneği açıkça yan yana koyar: Hera Hephaistos’u birleşme olmaksızın doğurmuştur, ama Homeros’a göre o Zeus’tan doğan çocuklarındandır (Apollodoros, Bibliotheke 1.3.5). Aynı yerde Apollodoros, Zeus’un onu, bağlanmış Hera’ya yardım etmeye kalktığı için gökten attığını, Hephaistos’un Lemnos’a düşüp topal kaldığını ve Thetis’in onu kurtardığını anlatır. İlyada’da ise Hephaistos başka bir düşüşten söz eder: “köpek yüzlü” annesi, topal olduğu için onu saklamak istemiş, Okeanos kızı Eurynome ile Thetis onu kucaklarına almasa büyük acı çekecekmiş (Homeros, İlyada 18.394–399). Apollon’a adanmış Homerik İlahi’de de Hera, cılız ve ayakları çarpık doğan oğlu Hephaistos’u kendi elleriyle denize attığını, Nereus kızı Thetis’in onu alıp kız kardeşlerinin yanında koruduğunu söyler (Homerik İlahi 3, Apollon’a 316–320).

Babasız doğum fikri yalnızca Hephaistos’la sınırlı değildir. Apollon’a adanmış Homerik İlahi’ye göre Zeus Athena’yı başından doğurunca öfkelenen Hera, Zeus’tan ayrı bir çocuk ister, bir yıl boyunca Zeus’un yatağına yaklaşmaz ve sonunda ne tanrılara ne insanlara benzeyen Typhaon’u doğurur (Homerik İlahi 3, Apollon’a 305–355). Hesiodos’ta ise Typhoeus, Gaia’nın Tartaros’la birleşerek doğurduğu en küçük çocuktur (Hesiodos, Theogonia 820–822); iki anlatı canavarın annesi konusunda birbirinden ayrılır.

Büyütülmesi ve sütanneleri

Hera’nın kimin elinde büyüdüğü konusunda birkaç farklı anlatı vardır. İlyada’da Hera, Okeanos ile Tethys’in, Zeus Kronos’u toprağın ve denizin altına sürdüğü sırada kendisini Rhea’dan alıp evlerinde besleyip büyüttüğünü söyler (Homeros, İlyada 14.200–204).

Argos’ta ise Heraion’un bulunduğu yörede anlatılan bir öyküye göre Asterion ırmağının üç kızı Euboia, Prosymna ve Akraia, Hera’nın sütanneleriydi (Pausanias 2.17.1). Arkadia’daki Stymphalos halkı da Hera’yı Pelasgos oğlu Temenos’un büyüttüğünü, Temenos’un tanrıçaya üç kutsal alan kurup ona kızlığı, evliliği ve Zeus’tan ayrı düşmesine göre üç ayrı ad verdiğini anlatırdı (Pausanias 8.22.2). Argos ve Stymphalos anlatıları, tanrıçanın çocukluğunu kendi topraklarına bağlayan yerel geleneklerdir; Pausanias bunları o yerlerin halkından duyduğu biçimde aktarır.

Soy ağacı listesi

Aşağıdaki liste Hesiodos’un Theogonia’sını esas alır; farklı gelenekler parantez içinde belirtilmiştir.

• Kronos ve Rhea
  • Hestia
  • Demeter
  • Hera, eşi Zeus
    • Hebe (Herakles’in eşi)
    • Ares
    • Eileithyia (Homeros’ta hem tekil hem çoğul: Eileithyia’lar)
    • Hephaistos (Hesiodos’ta yalnız Hera’dan; Homeros’ta Zeus ile Hera’dan)
    • Typhaon (Apollon’a Homerik İlahi’de; Hera’dan, Zeus’suz)
  • Hades
  • Poseidon
  • Zeus

Hera’nın kimliğine ve kültüne genel bir bakış için bkz. Hera kimdir?; tanrıçanın simgeleri için bkz. Hera’nın sembolleri.